Từ những khối đất sét tưởng như vô tri, nghệ nhân Nguyễn Thị Thủy Tiên – được biết đến với nghệ danh Cherry Tiên – đang theo đuổi một hướng sáng tạo khác biệt: biến bình rượu thành những tác phẩm nghệ thuật độc bản, mang trong mình câu chuyện về đất, văn hóa và con người Việt Nam.
Một chai rượu có thể được nhớ bởi hương thơm, vị đậm hay thời gian trưởng thành. Nhưng trước khi người ta thưởng thức rượu, thứ đầu tiên họ nhìn thấy thường là chiếc bình.
Vậy điều gì sẽ xảy ra nếu chiếc bình ấy không còn được xem đơn thuần là một vật chứa?
Với Cherry Tiên, câu trả lời nằm ở nghệ thuật.
Cô tin rằng một loại rượu có câu chuyện xứng đáng được đặt trong một hình hài cũng có câu chuyện.
Và từ suy nghĩ đó, một hành trình nghiên cứu đặc biệt đã bắt đầu.
Khi một nghệ sĩ hội họa tìm đến đất
Nguyễn Thị Thủy Tiên tốt nghiệp Đại học Kiến trúc, chuyên ngành Mỹ thuật. Hội họa là nơi cô bắt đầu hành trình nghệ thuật của mình.
Trong nhiều năm sáng tạo, cô làm việc với màu sắc, đường nét và hình ảnh. Nhưng càng khám phá nghệ thuật, cô càng muốn đi sâu hơn vào bản chất của chất liệu.
Đất sét đến với cô theo cách đó.
Không giống màu vẽ hay những vật liệu có thể dễ dàng thay đổi, đất đòi hỏi người nghệ sĩ phải hiểu nó trước khi muốn tạo hình. Độ dẻo, độ ẩm, độ liên kết, nhiệt độ nung và đặc tính của từng vùng đất đều có thể quyết định số phận của một tác phẩm.
Cherry Tiên bắt đầu nghiên cứu gốm Việt Nam từ chính sự tò mò đó.
Càng tìm hiểu, cô càng nhận ra rằng đất không chỉ là nguyên liệu. Đất là ký ức của một vùng đất.
Mỗi loại đất có một tính cách.
Và người nghệ nhân phải học cách lắng nghe nó.
Ba năm đi tìm chiếc bình dành cho rượu Việt
Ý tưởng tạo bình rượu đến với Cherry Tiên khi cô quan sát thị trường rượu Việt Nam.
Việt Nam có nhiều loại rượu truyền thống được tạo nên từ gạo, các loại thảo dược, sâm và những sản vật bản địa. Nhiều nhà làm rượu dành rất nhiều thời gian để hoàn thiện chất lượng bên trong chai.
Nhưng cô nhận thấy một điều còn thiếu.
Giá trị nghệ thuật của vật chứa chưa được khai thác tương xứng.
Từ nhận định đó, Cherry Tiên bắt đầu dành gần ba năm để nghiên cứu sâu về gốm đựng rượu.
Không chỉ nghiên cứu hình dáng, cô đi sâu vào những vấn đề ít được người ngoài ngành nhìn thấy: loại đất nào phù hợp, độ liên kết của đất ra sao, thành gốm cần như thế nào và sự tương tác giữa gốm với rượu trong quá trình lưu giữ.
Trong nghiên cứu của mình, Cherry Tiên lựa chọn đất sét Biên Hòa, loại đất có đặc tính trắng, mềm, dẻo và có độ liên kết cao.
Cô đặc biệt quan tâm đến khả năng “thở” của gốm.
Theo cách tiếp cận của cô, một chiếc bình dành cho rượu cần có sự cân bằng: đủ khả năng tương tác với môi trường bên trong nhưng không để rượu thất thoát quá nhanh qua thành bình.
Đó là một bài toán vừa mang tính kỹ thuật, vừa mang tính nghệ thuật.
Bởi cuối cùng, chiếc bình không chỉ cần đựng được rượu.
Nó phải sống cùng với rượu.
Mỗi chiếc bình là một câu chuyện
Nếu sản xuất công nghiệp hướng tới sự đồng nhất thì nghệ thuật độc bản lại đi theo hướng ngược lại.
Cherry Tiên chọn sự khác biệt.
Mỗi mẫu bình được cô phát triển như một tác phẩm riêng, với hình khối và ngôn ngữ tạo hình khác nhau.
Cô không muốn người sở hữu chỉ nói:
“Đây là một chiếc bình đựng rượu.”
Cô muốn họ có thể nói:
“Đây là một tác phẩm nghệ thuật.”
Chính vì vậy, những thiết kế của Cherry Tiên thường mang dấu ấn mạnh của văn hóa Việt Nam và tinh thần Á Đông.
Thiên nhiên, con người, biểu tượng văn hóa và những hình ảnh quen thuộc được cô chuyển hóa thành những hình khối mới.
Không phải là việc sao chép truyền thống, mà là đưa truyền thống bước vào một ngôn ngữ tạo hình đương đại.
Nghệ thuật không chỉ để đẹp
Điều đặc biệt trong câu chuyện của Cherry Tiên là cô không nhìn nghệ thuật như một lớp trang trí đặt lên sản phẩm.
Với cô, nghệ thuật có thể trở thành một phần của giá trị sản phẩm.
Một dòng rượu có thể có hàng chục năm lịch sử.
Một loại nguyên liệu có thể được thu hái từ những vùng đất đặc biệt.
Một công thức có thể được truyền qua nhiều thế hệ.
Vậy tại sao hình hài chứa đựng nó lại không thể có một câu chuyện tương xứng?
Đó là cách Cherry Tiên nhìn về bình rượu.
Rượu là giá trị bên trong. Gốm là giá trị bên ngoài. Nghệ thuật là cầu nối giữa hai giá trị ấy.
Từ Biên Hòa đến những cuộc gặp gỡ văn hóa
Những nghiên cứu của Cherry Tiên không chỉ nằm trên bàn làm việc.
Cô bắt đầu đưa các tác phẩm bình rượu độc bản đến những không gian giao lưu văn hóa, trong đó có chương trình kết nối văn hóa Việt Nam – Nhật Bản.
Đối với cô, đây là một cơ hội để giới thiệu một cách tiếp cận khác về sản phẩm Việt Nam.
Không phải chỉ giới thiệu một chai rượu.
Mà giới thiệu cả đất, gốm, nghệ thuật và câu chuyện văn hóa phía sau chai rượu đó.
Cô mong muốn những tác phẩm của mình trong tương lai có thể xuất hiện trong các bộ sưu tập, không gian nghệ thuật, nhà hàng, hầm rượu và đặc biệt là đồng hành cùng những nhà làm rượu đang tìm kiếm một diện mạo riêng cho sản phẩm của họ.
Một giấc mơ mang tên Việt Nam
Khi được hỏi điều gì khiến cô theo đuổi một hướng đi nhiều thử nghiệm như vậy, Cherry Tiên không nói về việc tạo ra một sản phẩm xa xỉ.
Cô nói về niềm tự hào.
“Tôi nghĩ Việt Nam có rất nhiều sản phẩm tuyệt vời. Chúng ta có rượu gạo, rượu dược liệu, rượu sâm và rất nhiều nguyên liệu quý. Tôi muốn những giá trị đó được kể bằng nghệ thuật.”
Đó có lẽ cũng là lý do những sáng tạo của Cherry Tiên luôn quay trở về với văn hóa Việt.
Cô không tìm cách làm cho sản phẩm Việt trở nên giống một sản phẩm quốc tế.
Ngược lại, cô muốn mang những giá trị Việt Nam bước ra thế giới bằng chính bản sắc của mình.
Một chương mới của nghệ thuật ứng dụng Việt Nam?
Bình rượu độc bản vẫn là một lĩnh vực tương đối mới trong hành trình sáng tạo của Cherry Tiên.
Nhưng những gì cô đang làm cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý: nghệ thuật có thể tham gia trực tiếp vào quá trình nâng cao giá trị của một sản phẩm truyền thống.
Từ một vật chứa, chiếc bình trở thành tác phẩm.
Từ một chai rượu, sản phẩm trở thành một câu chuyện.
Và từ một loại đất của Việt Nam, người nghệ nhân tạo nên một hình hài có khả năng bước ra khỏi biên giới của nơi nó được sinh ra.
Với Cherry Tiên, hành trình ấy vẫn còn tiếp tục.
Cô vẫn đang nghiên cứu đất.
Vẫn thử nghiệm những hình khối mới.
Vẫn tìm kiếm những cách khác nhau để đưa văn hóa Việt vào nghệ thuật đương đại.
Bởi với cô, sáng tạo không có một điểm kết thúc.
Có thể hôm nay là một chiếc bình.
Ngày mai sẽ là một tác phẩm khác.
Nhưng điều không thay đổi là mong muốn dùng nghệ thuật để kể một câu chuyện rất Việt Nam:
Câu chuyện về đất, về rượu, về văn hóa và về những con người luôn muốn tạo ra những điều đẹp đẽ từ chính quê hương mình.
